GİRAY HANEDANI GELİNLERİ

Kırım'a hükmeden Giray Hanedanı Han'larının ve Prens'lerinin eşleri kimdi? Bu soruları cevaplayacak bir Kitap veya Araştırma varmı? Ne yazıkki Giray Hanedanı şimdiye kadar en az araştırılmış Hanedanlardan biridir. Üstelik Giray'ların Gelinleri bilinmediği gibi kızları dahi bilinmemektedir. Ama erkek çocuklarının isimleri günümüze ulaşmıştır. 

Bu değerli bilgileri Devlet Arşivlerinde bile bulmak mümkün değil, çünki Bahçesaray'da bulunan çoğu evrak Sovyetler döneminde yok edilmiştir. Yanlız Giray Hanedanı mensuplarının özel Aile Arşivlerinde muhafaza edilen belgeler veya Giray prens ve prenseslerin hatıralarının sayesinde düzgün bir Secere oluşturmak mümkün olacaktır. Ayrıca nadirende olsa değişik Akademik Çalışmalarda ve Kırım'ı ziyaret eden Seyyahların Anılarında Kırım Hanedanı Gelinleri hakkında değerli bilgiler bulunabilir. Fakat bu kapsamlı ve seneler sürecek araştırmayı kim yapabilir?

Bizim ailenin Giray Hanedanıyla akraba olmasından dolayı Giray prensleriyle görüşebildim ve onların yardımı ile bazı Kırım Hanlarının ve Giray prenslerinin eşleri ve kızlarının isim ve kimliklerini listeleyebildim. Sağolsun Kırım Tarihini araştıran üç tarihçi arkadaşın katkısıyla değerli bilgilere ulaştık.

Öncelikle tarafımıza sunulan belge ve bilgiler için:
Sn. Ahmet Giray, Sn. Selim Giray, Sn. Sefer Giray, Sn. Aybegüm Giray-Şirinskaya, Sn. Mustafa Giray, Sn. Arslan Giray, Sn. Nikolai Daşkin, Sn. Fethi Yıldırımer, Sn. Necati Toktamış, Sn. Sünbül Yahyaoğlu, Sn. Johannes von Altendorf, Sn. Michael Domontoviç, Sn. Nikolai Magdenko ve Sn. Zahire Bogdanova  çok teşekkür ederiz.

Giray Hanedanı Eşleri:

I. Mengli Giray'in eşleri:

1. Zayan Sedjeutova (Tatar prensesi)
2. Mahdum Hatun Çerkasskaya (Çerkes Kralı İnarmaz'ın kızı ve Mahidevran Sultan'ın halası)
3. Nur Sultan (Nogay prensi Mangutov kızı)

-------------------------------------------------------------
Muhammet Giray (1465 - 1523) ⚭ Nurum Sultan
-------------------------------------------------------------
Ahmet Giray (ö.1519) ⚭ Şirin Hatun
-------------------------------------------------------------
Sahip Giray'ın (1501 - 1551) eşleri:

1. Fatma Hatun
2. Hanbike Hatun Kanukova (Çerkes prensi Maşuk Kanukov'un kardeşi)

-------------------------------------------------------------
I. Devlet Giray (1512 - 1577) eşleri:

1. Ayşe Fatma Hatun (Çerkes prensesi )
2. Hansuret Hatun Çerkasskaya (Çerkes prensi Kambulat Çerkasski kızı)
3. Hanbike Hatun
4. Ferhan Hatun
5. Cemali Hatun

-------------------------------------------------------------
I. Saadet Giray (1492 - 1538) eşleri:

1. Tatar prensesi
2. Aziz Hatun Supakova (Çerkes asilzadesi, Supakov ailesinden. Bu prensesin kuzini Mircan Hatun, Mahidevran'ın nedimesiydi)

-------------------------------------------------------------
Şakai Mübarek Giray (ö.1593) eşler:

1.  Mukaddes Hatun
2.  Durbike Hatun Kanukova (Çerkes prensesi, Kanukov Hanedanından)

-------------------------------------------------------------
II. İslam Giray (ö.1588) ⚭ Emine Hatun (Tatar Asilzadesi)
-------------------------------------------------------------
Selamet Giray (1558 - 1610) ⚭ Sarey Hatun, ö. 1618 (Çerkes prensesi)
-------------------------------------------------------------
Mehmet Giray (1583 - 1629) ⚭ Kamer Hatun, ö. 1635 (Çerkes prensesi)
-------------------------------------------------------------
Şahin Giray (1584 - 1641) eşleri:

1. Kimzad Hatun Çerkasskaya, ö. Rodos, 1650 (Çerkes prensi Sunçaley Çerkasski kızı ve Mahfiruz Sultan'ın kuzini)
2. Gevhermülk Hatun, ö. Rodos, 1644 (İran prensesi)
3. Durbike Hatun Kanukova (Şakai Mübarek Giray'ın dul eşi, bkz. Şakai Mübarek Giray) bu evlilik surii kaldı. Kocasından yaşca çok büyüktü. Oğlu Canibey Giray'dır.

------------------------------------------------------------- 

III.İslam Giray (1604 - 1654) ⚭ Cansuret Hatun, ö. 1663 (Çerkes prensesi ve Eflak Kraliçesi Katarina'nın ablası, Sadrazam Mehmet Paşa'nın kızkardeşinin kızı ve Sultan IV. Murat'ın kuzini)
-------------------------------------------------------------
Canıbey Giray (1568 - 1536) eşleri:

1. Hanzade Hatun (Tatar Prensesi)
2. Fatma Hatun (Çerkes Prensesi)
3. Perviz Hatun Loğ (Abaza Prensesi ve Sultan İbrahim'in eşi Muazzez Sultan'ın akrabası)

-------------------------------------------------------------
 Kırım Giray (1717 - 1769) eşleri

1. ?
2. ?
3. Dilara Bikeç Hatun (genç yaşta öldü, kocası anısına Bahçesaray'da güzel bir çeşme yaptırdı. Rus edebiyatcı Puşkin bu çeşmenin hikayesine hayran kalarak dünyaca ünlü >Gözyaşı Şeşmesi Şiirini< yazdı)

Bu Listede dikkat çeken ilk şey, Giray'ların Cariye ilişkileri olmamasıdır, bilakis eşleri Prenses ve Asilzadedir. Bu evliliklerin politik amaçla gerçekleştiği ortadadır. Giray'ların Cariyelerle birleşmemelerinin diğer önemli sebebide Kırım'da Kardeş Katli Kanunu'nun olmamasıdır.

Liste henüz tamamlanmadı. Diğer bilgileri zamanla ekliyeceğiz.

ŞAHİN GİRAY VE ÇERKES EŞİ

Haftaya başlayacak dizi de Kırım Giray Hanedanından olan Şahin Giray'da dizi hikayesine dahil edilmişti. Şimdi burada Şahin Giray ve Çerkes prensesi olan eşi Kimzad Hatun hakkında bilgi vermek istiyorum.

Bilgi Kaynağı: Kırım Giray Hanedanı mensupları Sayın Ahmet Giray ve Sayın Selim Giray. Yardımlarınız için çok teşekkür ederiz.

Öncelikle Şahin Giray'ın çok serüvenli bir hayatı oldu. Kırım Tahtına çıkmak için değişik savaşlara ve entrikalara karıştı ama istediğini elde edemedi. Kardeşi Mehmet Giray'la birlikte entrikalarıyla ünlüdür. Ama kardeşler arasındada anlaşmazlıklar vardı. Her ikiside Kırım Tahtına oturmak istiyordu. Bu yüzden birbirlerine karşıda entrikalar kurdular.

Şahin Giray 1584 yılında Nogay Topraklarında eski Kırım Hanı II. Saadet Giray'ın oğlu olarak dünyaya geldi. Babası Astrahan'da 1587 yılında öldü. Söylentilere göre Ruslar tarafından öldürülmüştür.

Şahin Giray babasının ölümünden sonra ağabeyleri Devlet ve Mehmet ile beraber Kırım'a döndü. Ağabeyi Devlet Giray 1601 yılında Kırım Hanı olan kuzeni II. Gazi Giray'ı öldürmek için bir plan hazırladı. Ama entrikası ortaya çıkınca öldürüldü. Bu olay üzerine Mehmet Giray İstanbul'a kaçtı ve Şahin Giray'da Çerkes topraklarına sığındı.

Şahin Giray Çerkesya'da bulunurken Mahidevran'ın büyük yeğeni ve Mahfiruz'un kuzeni Prens Sunçaley Çerkasski'nin kızı Kimzad Hatun'la evlendi.

1608 yılında Sultan I. Ahmet, II.Gazi Giray'ın oğlu ve Kırım Hanı Toktamış Giray'ın Hanlıktan azlettirdi ve onun yerine Şahin Giray'ın yeğeni Selamet Giray'ı tahta çıkarttırdı. Ayrıca Mehmet Giray ve Şahin Giray'ın affedilerek Kırım'a dönmelerine müsade etti. Bu olayda Mahfiruz Sultan'ın rolu çok büyüktür. Çünkü Şahin Giray'ın eşi Kimzad Hatun İstanbul'a kuzini Mahfiruz'a mektuplar yazarak kendilerine yardım edilmesini rica etmişti. Mahfiruz'da eniştesi Şahin Giray'ın affedilmesi için elinden geleni yaptı ve Toktamış Giray'ın tahttan indirilmesi için entrikalara karıştı.

Şahin ve Mehmet Kırım'a dönmelerinden bir sene sonra yani 1609 yılında bu defada yeğenleri Selamet Giray'ı öldürmek için plan yapmaya başladılar. Fakat bu planlarıda meydana çıktı. Mehmet ve Şahin aileleriyle beraber Çerkasya'ya kaçtılar ve Şahin Giray'in eşinin ailesi Çerkasski Hanedanına sığındılar. Mahfiruz Sultan gene eniştesine yardım etmek için elinden geleni yapmaya başladı, ama Kösem Sultan'ın Giray'lara karşı olduğundan planları gerçekleşmedi.

Diğer taraftan Mahfiruz'un özbeöz teyzesi Halime Sultan'da entrikalarıyla Sultan I. Ahmet'i tahttan indirmeye çalışıyordu.

Bu entrika üçgeni arasında Kimzad Hatun'a kocası Şahin Giray'ın selameti için çırpınıyordu. Sultan I. Ahmet, Giray kardeşleri başkaldırdıkları için tutuklatma kararı aldı. Ama Şahin Giray gene eşi Kimzad Hatun'un ailesinin yardımıyla Kafkasya üzerinden İran'a kaçtı. İran'da Şah I. Abbas'ın hizmetine girdi. Bu yüzden Mahfiruz Sultan kuzini Kimzad Hatun'a sitemli mektuplar yazmaya başladı. Üstelik kocası I. Ahmet ile bu olaylar yüzünden arasıda iyi değildi.

1616 ve 1618 yılları arasında Şahin Giray İran Askeri birlikleri dahilinde bulunarak Osmanlı Devletine ve Kırım'a karşı savaştı. Bundan dolayı Mahfiruz Sultan'ın Saraydaki itibarı iyice düştü ve kocası I.Ahmet ile arası tekrar açıldı. Kösem Sultan'ın bu gelişmeler arasında entrikalarınında büyük katkısı olduğu açıktadır. Mehmet Giray'ın kayınbiraderi Çerkes prenslerinden Mudar Alkasov'da İran Şahı I. Abbas'ı 1616 yılında ziyaret etti ve Şahin Giray'la görüştü. Mudar Alkasov Osmanlı karşıtı ve Rus Çarı taraftarıydı. Şah Abbas ile değişik desteki andlaşmalar yaptı ve Şahin Giray'ında desteğini aldı.

Nihayet 1618 yılında Şah I. Abbas Osmanlı'nın ve Kırım Hanı'nın isteği üzerine Şahin Giray'ı hapsettirdi. Mahfiruz Sultan kuzini Kimzad Hatun'un İstanbul'a getirilmesi için Abbas'a mektup yazdı, ama Şah, Şahin Giray'ın ailesini göndermeyeceğini belirtti. Böylece Şahin Giray ve eşi İran'da hapis hayatı yaşadılar.
Bütün bu olaylar sırasında Şahin Giray'ın ağabeyi Mehmet Giray uzun seneler önce Yedikulede ve daha sonrada Rodos'ta hapsedilmişti. Fakat sonunda 1624 yılında Kırım Hanı oldu ve derhal kardeşi Şahin Giray ve ailesinin Kırım'a dönmeleri için Şah'a mektup yazdı. Nihayet I.Abbas, Şahin Giray'ı ve ailesini serbest bıraktı.

 9 Mayıs 1624 tarihinde Şahin Giray ve aiesi, yanlarında 2000 Kızılbaş Askerleriyle beraber Kırım'a ulaştılar.
İstanbul'da IV. Murat'ın padişah olmasıyla Valide Sultan olan Kösem, derhal Mehmet Giray'ın tahttan indirilmesi için faaliyete geçti. Zaten eski ortağı Mahfiruz'un ve Halime Sultan'un ailelerinden nefret ettiğinden Şahin Giray'la ağabeyi Mehmet Giray'ı yok etmek istiyordu. Kösem Sultan'ın etkisiyle Mehmet Giray Kırım Tahtından indirildi. Onun yerine tekrar kuzenleri Canıbey Giray Kırım Hanı yapıldı. Kösem Sultan her iki kardeşe Balkan Bölgelerinde Valilik verme planıyla avutmaya çalıştı ama Mehmet ve Şahin bunu katiyyen redettiler. Bu yüzden her ikiside tekrar celali oldu.

Şahin Giray Kırım'a dönmesinden sonra, kuzeni Canıbey'in annesi Durbike Hatun'la politik amaçla evlendi. Durbike Hatun, Çerkes prensesi olup Kanukov Hanedanına mensuptu.

Kösem Sultan derhal Kırım'a karşı Osmanlı Askerlerini gönderdi, ama Mehmet ve Şahin etraflarına Kozak askerlerini topladılar. Ayrıca Çerkes prensleride kendilerine yardım ederek Asker gönderdiler. Ağustos 1624 tarihinde Osmanlı Ordusu Mehmet ve Şahin Girayın askerlerine karşı yenik düşüp Kırım'dan firat ettiler. Hatta Kırım Hanı Canıbey ve Kefe Sancağı Paşasıda korkudan kaçtılar.

Mehmet Giray Bahçesaraya girip tekrar Kırım tahtına geçti ve kardeşi Şahin Giray'da Kefe'yi eline geçirdi.

Bundan sonra gelişen olaylar gene Kösem Sultan'ın etkisiyle gerçekleşti. Nihayet IV.Murat annesinin etikisinden kurtulmasından sonra Şahin Giray'a karşı devam eden nefret son buldu. Sultan IV.Murat Şahin Giray'ın İstanbul'a gelmesine izin verdi ve büyük bir törenle Ağustos 1633 yılında Topkapı Sarayında kabul edildi. Bir süre sonra Sultan IV. Murat, Şahin Giray ve ailesini Rodos'a gönderdi.

Şahin Giray, eşi Kimzad Hatun (genç yaşta ölen Saadet Giray'ın annesi), ikinci eşi Gevhermülk Hatun (İran prensesi), kızı Aynişah (ikinci eşinden) ve iki kız torunu (genç ölen oğlu Saadet Giray'ın kızları) ve hizmetlileri ile Rodos'ta yaşadı. Sultan IV. Murat 1640 yılında öldükten sonra Tahta çıkan İbrahim'le birlikte Kösem de tekrar hakimiyeti eline geçirdi. Başa geçer geçmez Şahin Giray'ın öldürülmesini emretti. Böylece Şahin Giray Rodos'ta 1641 yılında idam edildi. Eşleri Kimzad ve Gevhermülk Hatunlarla kızı Aynişah Hatun ve iki kız torunu Rodos'ta hapsedildiler. Şahin Giray son eşi Durbike Hatun kocasıyla beraber Osmanlı'ya gitmeyerek Kırım'da oğlu Canıbey Giray'ın yanında kalmıştı.

Şahin Giray'ın ağabeyi Mehmet Giray 1629 yılında Ukraynalı Kozaklar tarafından öldürülmüştür. Mehmet Giray'ın eşi Kamer Hatun'da Çerkes prenslerinden Mudar Alkasov'un kardeşidir.


Bu bilgileri: Sayın Ahmet Giray ve Sayın Selim Giray'dan alınmıştır.

MAHFİRUZ SULTAN SOYAĞACI

Mahfiruz Sultan'ın kısa soyağacını buraya ekliyorum.

Mahfiruz Sultan'ın yeğeni Çerkes Ahmet Paşa bir süre Musul Mirmiranı idi. Bunun oğlu Mehmet Bey de Mirahur-i Sani olmuş. Mehmet Bey'in oğlu Ali Bey ise Mısır'da yaşamış. Mahifurz Sultan'ın ağabeyi Janhot Mirza ise yeğeni Sultan II. Osman'ın Taht merasiminden sonra Çerkes topraklarına geri dönmüş ve orada ölmüştür. Ama Diğer kardeşi Ali Bey ise Osmanlı'da kalmış ve yeğeni II. Osman'ın tahttan indirilmesinden sonra sürgüne gönderilmiş ve kısa süre sonrada ölmüştür.

Aşağıda ki Soyağacını Çerkes Ahmet Paşa'nın soyundan gelen Sayın İzzet Alemdar hazırlamıştır.

SULTAN IV. MURAT'IN EŞLERİ VE ÇOCUKLARI

Sultan IV. Murat'ın ailesi hakkında maalesef fazla bilgi bulunmamakla beraber tarih kitaplarına geçen tek eşi Ayşe Haseki Sultan'dır.

1. Şemsperi Haseki (1612 - 1675), Arnavut, Progon ailesinden Progonzade Osman Bey kızı, izd. 1626, Eski Saray'da öldü. Akrabası Damad Nasuh Paşa'dır. Kösem Sultan'ın kızı Ayşe Sultan'ın nedimesiydi ve özel olarak yetiştirildi. Sultan IV. Murat padişah olunca Kösem tarafından hükümdara hediye edildi. Teyzesinin kızı Aynizad Hatun Sarayda nedimesi idi. Ağabeyi padişahın hizmetinde bulunan Yahya Ağa'dır.
2. Huriçehre Haseki (1613 - 1689), Gürcü, Asilzade Maçutadze ailesinden, Saraya hediye olarak gönderildi,  izd. 1628, eşinin ölümünden sonra Eski Saray'da değil Beylerbeyinde bulunan Hünkar Kasrında oturdu ve orada öldü. Ablası Lalezar Hatun Muhasibi Şehriyari olan Gürcü ve Kobulaşvili prensi Kenan Paşa ile evliydi. 1648 yılında Kösem Sultan'ın isteği ile Kenan Paşa eşini boşadı ve kendi kızı Burnaz Atike Sultan'la evlendirildi. Lalezar Hatun 1674 yılında öldü.
3. Ayşe Haseki Sultan (1614 - 1680), Arnavut, Asilzade ve Jonima ailesinden Hasan Bey'in kızı, izd. 5.1630, nikahları Edirne Sarayında kıyıldı. Gelinin şahidi Eyüp Paşa. Sultan IV. Murat'ın eşleri arasında en güclüsüydü ve evlendiğinde doğrudan Haseki Sultan ünvanını aldı. Padişahın diğer eşleri sadece Haseki olarak kaldı. Eşinin ölümünden sonra Eski Saray'da yaşadı ve orada öldü. Amcası ünlü Sadrazam Kemankeş Kara Mustafa Paşa'dır. Erkek kardeşi Silahdar Musa Ağa'dır. Akrabası, herhalde kuzini, Ruhsar Hatun Saray'da yanında oturdu.
4. Sanevber Haseki (1616 - 1677), Boşnak, Abdullah kızı, izd. 1631, Kösem'in yetiştirdiği kızlardandır. Padişaha hediye edilmiştir. Ablası Dilaver Hatun'a padişah Çukurhisar'da bir Köşk hediye etmiştir, IV. Murat'ın ölümünden sonra Saray'dan çıkartıldığında oraya taşındı ve Çukurhisar'da öldü. Sanevber Haseki'nin akrabalarından İsmail Paşa 1659 yılında Sultan I. İbrahim'in kızı Atike Sultan'la evlendirildi. İsmail Paşa 1666 yılında Erzurum'da öldü.
5. Şemsişah Haseki gerçek adı Prenses Zilihan Dadiani (1619 - 1698), Gürcü, babası Dadiani hanedanından ve Mingrelya Hükümdarı II. Levanti Dadiani'dir, izd. 3.1634, Mihri 50.000 Altın, nikah Topkapı Sarayında kıyıldı, gelinin şahidi Darüssade Ağası İdris Ağa. Şemsişah Haseki Eski Saray'da öldü. Erkek kardeşi Prens Mamuka Dadiani İstanbul'da oturdu ve Sultan IV. Mehmet döneminde öldü.
6. Ayşe Mahziba Haseki gerçek adı Prenses Ayşe Alegukovna Şogenukova (1622 - 1691), Çerkes, izd. 7.1639, Çerkes Kabardey Hükümdarı Aleguko Şogenukov'un kızıdır. Nikah Topkap Sarayı. Mihri 53.000 Altın. Gelinin şahidi Tulumcuzade Derviş Abdi Efendi. Mahziba Haseki'nin dayı kızı Eflak Kraliçesi Katerina'dır. Halası ise 1622 yılında Kırım Hanının kardeşi Şahin Giray'la evlendi.

Evliya Çelebi Sultan IV. Murat'ın 32 evladı olduğu yazar, bilinenler, anneleri parantez içinde yazılmıştır:

1. Şehzade Ahmet, 21.12.1627 - 1628 (Şemsperi)
2. Şehzade Numan, 1628 - 1629 (Şemsperi)
3. Şehzade Orhan, 1629 - 1629 (Huriçehre) 
4. İsmihan Sultan, 1630 - 1630 (Huriçehre)
5. Gevherhan Sultan, 2.1630 - ? (Şemsperi)
6. Hanzade Sultan, 1630 - 1680 (Ayşe) 
7. Şehzade Hasan, 3.1631 - 1632 (Ayşe)
8. Şehzade Süleyman, 2.2.1632 -1635 (Sanevber)
9. Şehzade Mehmet, 8.8.1633 - 1637 (Şemsperi)
10. Kaya İsmihan Sultan, 1633 - 28.2.1659 (Sanevber)
11. Şehzade Osman, 9.2.1634 - 2.1634 (Ayşe) doğumdan kısa bir zaman sonra öldü.
12. Hafsa Sultan, 1634 - 1636 (Şemsişah)
13. Safiye Sultan, 1634 - 1685 (Huriçehre)
14. Şehzade Alaettin, 26.8.1635 - 1637 (Sanevber)
15. Fatma Sultan, 1636 - 1640 (Şemsişah)
16. Rabia Sultan, 1636 - 1639 (Huriçehre)
17. Şehzade Selim, 1637 - 1640 (Sanevber)
18. Şehzade Abdülhamit, 15.5.1638 - 1638 (Ayşe)
19. Rukiye Sultan, 1639 - 1.1690 (Sanevber)
20. Şehzade Mahmut, 5.1640 - 1647 (Mahziba) babasının ölümünden sonra doğdu.

Bu listede dikkat çeken bir nokta ise, Sultan IV. Murat'ın pek çok çocuğunun ya bebekken yada çocukken ölmesidir. Bunun sebebi halen açıklığa kavuşmadı. Erkek çocukları belki öldürülmüş olabilirlerki bunu en küçük oğlu Şehzade Mahmut için diyebiliriz, ama kız çocuklarının neden bu kadar küçük yaşta öldüklerine bir cevap bulamadık.

IV. Murat'ın evlenen kızları:

1. Gevherhan Sultan ⚭ evlenmiş olabilir
2. Hanzade Sultan ⚭ Nakkaş Mustafa Paşa
3. Kaya İsmihan Sultan ⚭ Abaza Melek Ahmet Paşa (Lakerba ailesinden ve Halime Valide Sultan'ın yeğeni)
4. Safiye Sultan ⚭ Abaza Hüseyin Paşa (Lakerba ailesinden Siyavuş Paşa ve Köprülüzade Ayşe Hatun'un oğlu)
5. Rukiye Sultan ⚭ Şeytan (sn.Melek) Divrikli İbrahim Paşa

BİR ÇAĞRI !

İlk Padişahlar komşu Devletlerin prensesleri ile evlendiklerinden onların kimlikleri bellidir. Ama  en geç Sultan I. Süleyman'la başlayan Cariye ilişkisi bütün Padişah evlilik düzenini alt üst etmiştir. Artık kimlikleri belli olmayan bu kadınların hayatları sanki Osmanlı Sarayında başlıyor gibi gözükmektedir.

Sultan I. Süleyman'dan sonra Padişahlar maalesef çok nadiren Asilzade kızları ile evlenmişlerdir. Bu düzen 19. YY'a kadar devam etmiştir. Asilzade kızlarıyla evlenme adeti 19. YY'da Sultan Abdülmecit ile tekrar başlamıştır. Ama 16. ve 19. YY arasında ki 400 sene süren Cariye ilişkisi, artık Osmanlı Hanedanının itibarını bütün bütün yerle bir etmiştir. Ünlü bir tarihcinin deyimi ile: Osmanlı Padişahı bir köle'nin oğludur!  

Ne acı değilmi?!

Padişah eşlerinin kimliklerini tesbit etmek için Osmanlı Arşivi kesinlikle yanlış araştırma merkezidir, çünkü orada bu kadınların aileleri hakkında bilgi bulunmamaktadır. Osmanlı Devleti Padişah eşlerinin kimliklerini gizlemek için çok iyi iş çıkarmıştır.

Bu yüzden sadece aileleri bu unutulmaya mahkum edilen Kraliçelerin kimliklerini ifşa edebilirler. Yanlız onlar bu muhteşem ve asalet simgesi olan Hala ve Teyzelerini dünyaya tanıtabilirler. Lütfen çekinmeden bizimle irtibata geçin ve merhume büyüklerinin isimlerinin unutulmamasına mani olun. Vakit geldi ve geçiyor!

SULTAN I. AHMET'İN EŞLERİ VE ÇOCUKLARI

Sultan I. Ahmet'in kaç tane eşi vardı? Bilinen 4 eşi: Mahfiruz sonra Mahpeyker Kösem, Fatma ve Şahzaman Hayrünnisa. Yanlız Fatma Haseki'nin Arşivde bulunan evraklarda ki mühründe II.Haseki olduğu yazıyor. Bu durumda Kösem'den önce Padişah'la evlendiği düşünebilinir.

Sultan I. Ahmet'in çocuklarının doğum günlerine göre sıralarsak şöyle bir manzara meydana çıkıyor, anneleri parantez içinde belirtilmiştir:

1. Sultan II. Osman, 3.11.1604 - 20.5.1622 (Mahfiruz)
2. Şehzade Mehmed, 8.3.1605 - 12.1.1621 (Tarihci Peçevi annesi olarak Mahfiruz'u belirtir, ama o zaman doğum tarihi 8 Mart 1605 değilde 3 Ağustos 1605 olması lazım)
3. Ayşe Sultan, 1605 - 5.1657 (Kösem)
4. Fatma Sultan, 1606 - 1670 (Kösem)
5. Gevherhan Sultan, 1607 - 1662 (Fatma)
6. Şehzade Cihangir, 1609 - 1609 (Fatma) bu Şehzade bebekken ölmüştür.
7. Hanzade Sultan, 1609 - 21.9.1650 (Mahfiruz)
8. Şehzade Orhan, 1610 - 1612 (Kösem) bebekken öldü. 
9. Şehzade Selim, 27.6.1611 - 27.7.1611 (Kösem) hastalanıp bebekken ölmüştür.
10. Sultan IV. Murat, 27.7.1612 - 8.2.1640 (Kösem)
11. Şehzade Hasan, 25.11.1612 - 1615 (Fatma) Kuşpalazından öldü.
12. Şehzade Bayezid, 1.12.1612 - 27.7.1635 (Mahfiruz) Annesi Mahfiruz ve teyzesi Şahincan Hatun'un bütün itirazlarına rağmen Sultan IV. Murat ile çok iyi anlaşırdı ve beraber şehirde gezmelere çıkarlardı. Annesinin genç ölümü ve teyzesinin sürgüne gönderilmesinden sonra Kösem'in eline düştü ve bunun isteği üzerine Sultan IV. Murat'ın emriye ibrişim kemendiyle boğduruldu. Ünlü fransız edebiyatcı ve şair Jean-Baptiste Racine bu Şehzade'nin anısına 1672 yılında Bajezed adlı tradejisini yazdı.
13. Burnaz Atike Sultan, 1613 - 1675 (Kösem)
14. Şehzade Hüseyin, 14.11.1613 - 1617 (Mahfiruz) hastalanıp çocukken öldü.
15. Şehzade Kasım, 1614 - 17.2.1638 (Kösem) ağabeyi Sultan IV. Murat'ın emriyle boğduruldu.
16. Şehzade Süleyman, 1615 - 27.7.1635 (Mahfiruz) anne-baba bir ağabeyi Şehzade Bayezid'e göre Kösem'in çocuklarıyla arası kötüydü. Annesinin ölümünden sonra teyzesi Şahincan tarafından büyütüldü. Teyzesinin sürgüne gönderilmesinden sonra Kösem'in eline düştü ve ağabeyi Bayezid ile beraber boğduruldu.
17. Sultan I. İbrahim, 5.11.1615 - 18.8.1648 (Kösem)
18. Abide Sultan, 1617 - 1649 (Fatma) 

Anneleri tesbit edilemeyen çocukları:

1. Hatice Sultan, 1608 - 1610, bunun annesi büyük bir ihtimalle Mahfiruz Sultan olabilir.
2. Esma Sultan, 1612 - 1612, bebekken öldü.
3. Zahide Sultan, 1613 - 1620, hastalanıp çocukken öldü. 
4. Zeynep Sultan, 1617 - 1619, iki yaşında hastalanıp öldü. 

Sultan I. Ahmet'in eşlerinden Fatma Haseki'nin ailesine mensup olan Sayın Halil Kosaça'nın yazdığı mektuptan alıntıdır (mektup almanca dilinde yazılmış, Sayın Tatjana Kantemir tarafından tercüme edilmiştir):

Saygıdeğer Melike Hanım,

internetteki blog'unuzu severek takip ediyorum. Ben Boşnak Kosaça ailesine mensubum. Ecdadım Prens Vuk Kosaça'dır. (...) Osmanlı'da daha sonra meşhur olan Hersekzadeler bizim ailemizin amcakoludur. Hersekzade Ahmet Paşa 16. YY'da Osmanlı Sadrazamı olmuştur ve Sultan Bayazid'in kızıyla evlenmiştir. Bizim aile İstanbul'a taşınmayıp Bosna'da kalmıştır. Hersekzade Ahmet Paşa'nın kardeşi Vlatko Kosaça-Hersegoviç benim ecdadımdır. Ailemizin bir kolu daha sonra müslüman olmuştur. (...) 16. YY'da yaşamış Mehmet Ağa'nın çocukları Halil Paşa, Hasan Ağa ve Kamerşah Hatun'dur. Halil Paşa Osmanlı Hanedanına Damad olup Sultan III. Murat'ın kızı Fatma Sultan'la evlenmiştir. Kamerşah Hatun ise Hırvat olan Davut Paşa ile evlendirilmiştir. Hasan Ağa'nın çocukları: Hüseyin, Ahmet, Fatma Ferahşad, Rukiye Hümaşah ve  Emine Adilşah. (...) Fatma Ferahşad ve Emine Adilşah İstanbul'da amcalari Halil Paşa'nın İstanbul Kuruçeşme de bulunan Sarayında büyümüşlerdir. Halil Paşa 1603 yılında ölünce eşi Fatma Sultan eşinin yeğenlerini evladlık edinmiştir. (...) 1606 yılında Fatma Ferahşad genç padişah Sultan I. Ahmet tarafından halasının sarayında görülüp beğenilmiştir. Kısa bir süre sonra nikahları Kuruçeşme de Halil Paşa Sarayında kıyıldı. Gelinin mihri 30.000 Altın idi. Padişahın iradesi ile Fatma Ferahşad >İkinci Haseki< oldu. Kız kardeşi Adilşah ise Saray'da baş nedimesi oldu. Erkek kardeşleri Hüseyin ve Ahmet Saray'da görevlendirilmişlerdir. Lakin Sultan I. Mustafa döneminde İstanbul'dan sürgün edilip geri Bosna'ya gönderilmişlerdir. (...)Fatma Ferahşad Sultan'ın eniştesi Davut Paşa, Sultan III. Mehmet'in kızı  ile evlenmek için eşi Kamerşah Hatun'u boşamıştır. Daha sonra bu Davut Paşa ve bunu çok üzülerek yazıyorum, Padişah II. Osman'ı haince öldürmüştür. Ailemizde de bu Davut Paşa'nın çok kötü namı vardır. Kamerşah Hatun çocukları ile beraber yeğeninin yanına Saraya sığınmştır.

(...) Fatma Ferahşad Sultan'ın bildiğimiz kadariyle 5 çocuğu vardı. Bu çocuklarından sadece iki kızı yaşamıştır. Kızları Gevherhan ve Abide Sultanlardır. (...) Fatma Ferahşad Sultan küçük kızı Abide Sultan'ın genç yaşında ölmesinden sonra üzüntüsünden 1657 yılında Gevherhan Sultan'ın Sarayında ölmüştür (...) Size ailemizde muhafaza edilen Sultan I. Ahmet'in potresinin kopyasını gönderiyorum (...).

Sayın Halil Kosaça'ya bilgilerini bizimle paylaştığı için çok teşekkür ederiz.

Sultan I. Ahmet  (© Halil Hersegovic-Kosaca)

PRENS ALKAS ÇERKASSKY VE DAMADI ABAZA MEHMED PAŞA

Çerkesya veya Osmanlıca ismiyle Çerkezistan Hükümdarı İnal'ın soyundan olan Prens Alkas Çerkassky'nin hayatı hakkında maalesef fazla bilgi bulunmuyor. 

1570 yılında Çerkesya'da dünyaya geldi. Abhaz Asilzadesi Şoloh Akuç-Lakerba'nın kızı Feride Hatun'la evlendi. Çocukları: Janhot Bey, Hatice Hatun, Şahincan Hatun ve Ali Bey. Kızı Hatice Hatun 1603 yılında Sultan I. Ahmet ile evlendi ve Mahfiruz ismini aldı. Diğer kızı Şahincan Hatun ise Osmanlı Devlet adamlarından ve annesinin akrabası Akuçba-Lakerba ailesinden Abaza Mehmet Paşa ile evlendi.

Alkas Bey'in hiç İstanbul'a gidip gitmediği bilinmiyor, ama oğulları Janhot ve Ali Beylerin Sultan II. Osman'ın Cülus günü İstanbul'a bir Çerkes heyeti ile yeni padişahı tebrik etmek için gittikleri bilinmektedir. Hatta Ali Bey'in İstanbul'a Çerkes elçisi olarak kalmış ve oğlu Ahmet Paşa'da daha sonra Vezir payesini alıp Osmanlı Devlet adamlarından olmuştur.  Ali Bey oğlu Ahmet Paşa özellikle Sultan I. İbrahim ve Sultan IV. Mehmet döneminde Devlet politikasında etkin rol oynamıştır. Son olarak Musul'a gönderilip Musul Mirmiranı olmuştur. Tam olarak bilinmemekle beraber 1696'den sonra ölmüştür.

Alkas Bey 1646 yılında Çerkesya'da öldü ve Taman Yarımadasında bulunan Kızıltaş bölgesine defn edildi. 

Şahincan Hatun 1640 yılında öldü. Eşi Abaza Mehmet Paşa Osmanlı tarihinin ünlü simalarından biridir. Dedemin notlarından:

(...) Abaza Mehmet Paşa Lakerba ailesinden Rostom Bey'in oğludur. Annesi ise Abaza Topraklarının hükümdar prensi Bitu Şervaşidze'nin kızı idi (...) Kuzey Abaza Toprağında 1589 senesinde dünyaya gelmiştir. Henüz genç yaşında ailesi ile İstanbul'a hicret etmiştir. Halası Alime Haseki'nin himmeti ile Tophane de bir Konak tahsis edilmiştir. Orada amcazadesi Melek Ahmet Paşa'da dünyaya gelmiştir. (...) Mamafih Canpulatoğlu Ali Paşa'nın hizmetinde iken Ali Paşa'nın1607 senesinde Celali olup Kuyucu Murad Paşa tarafında pek feci şekilde katledildiğinde, Mehmet de isyancı kabul edilmiştir. Lakin gençliğine ve güzelliğine hayran kalan Murad Paşa'nın yanında bulunan Yeniçeri Ağası Halil Paşa, Lakerba Mehmet'in önüne atılıp afvedilmesini Murad Paşa'dan yalvarmıştır. Hatta bütün mesuliyetini üstüne aldığını söylemiştir. Ancak bu şekilde Lakerba Mehmet, gözü dönmüş Murad Paşa'nın hışmından kurtulabilmiştir (...)  Genç Osman teyzesinin zevci ve bu suretle eniştesi olan Mehmet Paşa'yı çok severdi. Mehmet Paşa'da yeğenine fevkalade bağlı idi. Saray'da kendisine hususi daire hazırlatılmıştı, orada zevcesi Şahincan Hatun ile ikamet ederdi. Şehirde de muazzam bir Saraya sahipti. (...) Mahfiruz Sultan'ın vefatından sonra Şahincan Hatun devletin adeta Valide Sultanı olmuştu, zira Genç Osman teyzesini el üstünde tutardı. Bu sebeptende zevci Mehmet Paşa'da imparatorluğun gizli Veziriazamı olmuştu. (...) Padişah'la olan akrabalığı sayesinde Osmanlı'nın gelmiş geçmiş en zengin devlet adamlarından biri idi. Bundan maada fevkalade güzel bir erkekti ve görünüşüne çok dikkat ederdi. Neden bu sebeptende devrinin en şık giyinen devlet adamı olarak tarihe geçmiştir. Kendi halkının kıyafeti olan ve Ruslar tarafından >Çerkeska< denilen elbiseleri giyerdi. Başına Osmanlılara has olan Kavuk yerine Çerkes-Abaza Kalpağını takardı. Bu Kalpağın sol tarafında elmas ve zümrüt taşları ile bezeli bir sorguç bulunurdu. Sol göğsündede gümüşten bir iğne takardı. Bu iğnenin ucunda üzerine Lakerba ailesinin arması kazınmış güzel bir yakut taşı bulunuyordu. Beline gümüşten olan bir Abaza kemeri bağlardı. Bu Kemerin ön tarafındada Lakerba ailesinin arması kazınmıştı (...) Gayet uzun boylu, mavi gözlü, koyu sarı saçlı, buğday tenli olup çok yakışıklı idi, zevcesi Şahincan Hatun'da devrinin en güzel kadınlarından biri olarak nam salmıştı. Çerkeslerin bütün meziyetlerine sahip olarak uzun boylu, çok uzun kumral saçlı, yeşil gözlü, zayıf ve zarif bir kadındı. Sarayın diğer kadınlarına nispet pek çok dil biliyordu. Zevci Mehmet Paşa'da çok malumatlı bir adamdı.(...) Genç Osman alçakca ve hakaretvari şekilde katledilmesinden sonra birtek Mehmet Paşa baş kaldırıp senelerce isyan edip intikam ateşi ile kavrulmuştur. Bu hususta zevcesi Şahincan Hatun'da intikam almak için türlü entrikalara adı karışmıştır. Zaten yeğeninin katlinden sonra karalara bürünüp yüzünü bir daha kimseye göstermemiştir. Kösem Sultan'da eski ortağı Mahfiruz'un hemşiresine kan kusturmak için elinden geleni yapmıştır. (...) Mehmet Paşa yeğeninin intikamını almak için pek çok yeniçerinin kellesini almıştır (...) Seneler sonra 1628 yılında >Ağabeyinin kan davasını güttüğü için< Sultan IV. Murat tarafından afvedilip Bosna Eyaletine tayin edilmiştir. (...) Mehmet Paşa ikinci izdivacını Gürcü Koca Mehmet Paşa'nın biraderi Hüseyin Paşa'nın kızı ile yapmıştır (...) 1617 yılında evvela Maraş Beylerbeyi ve Saray'daki entrikalar sebebinden 1621 yılında Erzurum Beylerbeyliğine tayin edilmiştir. Erzurum'da bulunduğu sırada yeğeninin katlinden haberdar olunca günlerce matem tutmuş ve bilahare intikam almak için devlete baş kaldırmıştır (...) 1633 senesinde Özü eylatine tayin edilip Silistre'ye gönderildi (...) Türlü entrikalar sebebinden 24 Ağustos 1634 tarihinde İstanbul'da idam edilip Kuyucu Murad Paşa Türbesine defn edildi. Ne tuhafdırki seneler önce bu Kuyucu Murad Paşa tarafından katledileceği sırada son anda ölümden kurtulmuşken, şimdide onun türbesine defn edilmesi hakikaten şayanı hayrettir. Binaenaleyh Kösem Sultan'ın Mehmet Paşa'dan nefret ettiği cümle alemce malumdu, bu kadının Paşa'nın idamına sebep olanlardan biri olduğuna şek ve şüphe yoktur  (...) Belgrad Kalesinin güneyinde Hünkar Tepesi veya Sultan Süleyman Tepesi denilen yerde muazzam bir Saray ve yanında Mevlevihane inşaa ettirmişti. (...) Şahincan Hatun zevcinin idamından sonra İstanbul'a avdet etmeyip Silistre de kalmış ve orada vefat etmiştir. Mehmet Paşa'nın Şahincan Hatun'dan doğma iki kızı ve iki oğlu vardı (...) Diğer zevcesi ve bu kadından olan çocukları İstanbul'a taşınmışlardır (...)

Abaza-Mehmet Paşa Lakerba (© Sabiha Laker)